Η υπόθεση των Τεμπών δεν είναι «μια ακόμη» ποινική δικογραφία. Είναι ένα τραύμα συλλογικό, με τεράστιο κοινωνικό βάρος, αλλά και μια δικαστική διαδικασία που —ακριβώς επειδή αφορά δεκάδες θύματα και πλήθος εμπλεκομένων— απαιτεί χειρουργική ακρίβεια. Σ’ αυτό το περιβάλλον, κάθε κίνηση που αφορά εκταφές, βιολογικά δείγματα, ιατροδικαστικές εξετάσεις και πραγματογνωμοσύνες λειτουργεί σαν δυναμίτης: μπορεί να φωτίσει κρίσιμες αλήθειες, αλλά μπορεί και να τινάξει στον αέρα την αποδεικτική αξιοποίηση, αν δεν γίνει με τον σωστό τρόπο.

Το σενάριο που περιγράφεις —ότι «τον Μάρτιο–Απρίλιο, 3 χρόνια από τις ταφές, οι συγγενείς θα πηγαίνουν με ιδιώτες πραγματογνώμονες να κάνουν εκταφές και θα στέλνουν δείγματα στο εξωτερικό για αναλύσεις, χωρίς άδειες εισαγγελέων»— αγγίζει ακριβώς την καρδιά του προβλήματος: η αλήθεια στην ποινική δίκη δεν αρκεί να είναι επιστημονικά ισχυρή· πρέπει να είναι και δικονομικά “καθαρή”. Και εκεί κρίνεται το πόση πραγματική ισχύ μπορεί να έχει μια τέτοια κίνηση στην εξέλιξη της δίκης.

Το πραγματικό διακύβευμα: επιστήμη και δικονομία

Σε μια ποινική διαδικασία, ειδικά σε υποθέσεις μεγάλης έντασης όπως τα Τέμπη, η πραγματογνωμοσύνη δεν είναι «σχόλιο ειδικού». Είναι θεσμικό εργαλείο που διατάσσεται όταν απαιτούνται ειδικές γνώσεις, με στόχο να γίνει ακριβής διάγνωση και κρίση γεγονότων. Αυτό προβλέπεται ρητά στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (άρθρο 183 ΚΠΔ).

Το κρίσιμο είναι ότι η πραγματογνωμοσύνη και οι συναφείς πράξεις (όπως η λήψη δειγμάτων) οφείλουν να γίνουν με τρόπο που εξασφαλίζει:

(α) νομιμότητα συλλογής και (β) αξιοπιστία/ιχνηλασιμότητα του υλικού. Χωρίς αυτά, ακόμη και το πιο «συγκλονιστικό» εργαστηριακό αποτέλεσμα μπορεί να μετατραπεί σε κάτι που η άλλη πλευρά θα αποδομήσει μέσα σε λεπτά, αμφισβητώντας τη διαδικασία λήψης, φύλαξης και μεταφοράς.

Εκταφή και δικαστική άδεια: γιατί δεν είναι «τυπικότητα»

Οι εκταφές, όταν συνδέονται με ανακριτικές ανάγκες, δεν είναι απλώς θέμα δήμου ή υγειονομικών κανόνων. Είναι πρωτίστως ζήτημα ανακριτικής πράξης: αφορά υλικό που μπορεί να καταστεί αποδεικτικό μέσο, άρα εντάσσεται στον πυρήνα της δικογραφίας.

Στην τρέχουσα συγκυρία, μάλιστα, το θέμα αυτό έχει πάρει δημόσιες διαστάσεις: υπάρχουν πρόσφατες αναφορές για παραγγελίες εκταφών, αντιδράσεις συγγενών και κινήσεις ανάκλησης/αναβολών, με αιτήματα να γίνουν εξετάσεις σε εργαστήρια του εξωτερικού.

Αυτό πρακτικά δείχνει ότι η εκταφή δεν αντιμετωπίζεται ως “ιδιωτική πρωτοβουλία”, αλλά ως ενέργεια που κινείται μέσα σε δικονομικό πλαίσιο και κρίνεται από τις αρμόδιες δικαστικές αρχές.

«Χωρίς άδειες εισαγγελέων»: τι σημαίνει αποδεικτικά

Εδώ είναι η “κόκκινη γραμμή”. Ακόμη κι αν κάποιοι συγγενείς, με αγαθό κίνητρο, επιχειρήσουν να κινηθούν «χωρίς άδεια», το δικαστήριο θα εξετάσει δύο θεμελιώδη ζητήματα:

1) Νομιμότητα απόκτησης αποδεικτικού μέσου

Ο ΚΠΔ περιέχει ρητή απαγόρευση: αποδεικτικά μέσα που έχουν αποκτηθεί με αξιόποινες πράξεις ή μέσω αυτών δεν λαμβάνονται υπόψη (άρθρο 177 παρ. 2 ΚΠΔ). Ακόμη κι όταν το δικαστήριο έχει ευρύτητα εκτίμησης αποδείξεων (η “ηθική απόδειξη”), το “πώς” αποκτήθηκε το υλικό μπορεί να το καταστήσει μη αξιοποιήσιμο.

2) Αλυσίδα φύλαξης και αξιοπιστία (chain of custody)

Στην πράξη, η άλλη πλευρά θα “χτυπήσει” στην αλυσίδα φύλαξης: ποιος πήρε το δείγμα, πότε, με τι πρωτόκολλο, ποιος το σφράγισε, ποιος το μετέφερε, πού αποθηκεύτηκε, με τι θερμοκρασίες, ποιος είχε πρόσβαση. Αν αυτά δεν είναι απολύτως τεκμηριωμένα, δημιουργείται τεράστιο περιθώριο αμφισβήτησης — ακόμη κι αν το εργαστήριο του εξωτερικού είναι κορυφαίο.

Με απλά λόγια: ένα άριστο αποτέλεσμα πάνω σε “αμφίβολης διαδρομής” δείγμα μπορεί να μην σταθεί στο ακροατήριο.

«Ιδιώτες πραγματογνώμονες» και τεχνικοί σύμβουλοι: τι επιτρέπεται και τι όχι

Στην ποινική διαδικασία υπάρχουν δύο διακριτοί ρόλοι:

(α) Ο διορισμένος πραγματογνώμονας (με διάταξη/παραγγελία) — το “θεσμικό” πρόσωπο της πραγματογνωμοσύνης.
(β) Ο τεχνικός σύμβουλος των διαδίκων — ο ειδικός που παρακολουθεί, ελέγχει, σχολιάζει, καταθέτει παρατηρήσεις και ασκεί επιστημονική κριτική, ώστε να μην είναι “μονόδρομος” το κρατικό πόρισμα. Σε νομική βιβλιογραφία για την πραγματογνωμοσύνη αναδεικνύεται ακριβώς αυτός ο ρόλος: ο τεχνικός σύμβουλος λειτουργεί ως “τεχνικός συνήγορος”, παρακολουθεί τη μέθοδο και τα πορίσματα και καταθέτει παρατηρήσεις όπου χρειάζεται.

Το πρακτικό συμπέρασμα είναι κομβικό:

Οι ιδιώτες ειδικοί έχουν ισχυρό ρόλο, αλλά ο ισχυρότερος ρόλος τους χτίζεται όταν δρουν εντός δικογραφίας, όχι “παράλληλα” και εκτός διαδικασίας.

Τα εργαστήρια του εξωτερικού: γιατί έχουν βαρύτητα — και πώς να αποκτήσουν αποδεικτική ισχύ

Η ιδέα «στέλνουμε στο εξωτερικό» δεν είναι από μόνη της μαγική. Έχει όμως δύο πλεονεκτήματα, όταν γίνει σωστά:

Πρώτον, προσδίδει κύρος (ιδίως σε εξειδικευμένα αντικείμενα, σπάνιες αναλύσεις ή τεχνικές αιχμής).
Δεύτερον, μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στην αμφισβήτηση που γεννάται όταν υπάρχει έντονη κοινωνική δυσπιστία.

Όμως για να μετατραπεί αυτό σε πραγματική αποδεικτική ισχύ, απαιτείται:

• δικαστική παραγγελία/διάταξη που να προβλέπει σαφώς τη λήψη και αποστολή,
• τυποποιημένο πρωτόκολλο δειγματοληψίας,
• σφράγιση–ιχνηλασιμότητα–παραλαβή με έγγραφα,
• παρουσία/πρόσκληση τεχνικών συμβούλων των ενδιαφερομένων πλευρών, ώστε να μην υπάρχουν “σκιές”.

Στο δημόσιο διάλογο για τις εκταφές στην υπόθεση των Τεμπών έχουν ήδη καταγραφεί αιτήματα οικογενειών για εξετάσεις σε εργαστήρια του εξωτερικού, στοιχείο που δείχνει ότι το “εξωτερικό” μπορεί να ενταχθεί θεσμικά, όχι να γίνει παράτυπη διαδρομή.

Μπορεί αυτή η κίνηση να αλλάξει την εξέλιξη της δίκης; Τα 3 ρεαλιστικά μονοπάτια επιρροής

1) Άμεση δικονομική επιρροή (η πιο ισχυρή, αλλά και η πιο απαιτητική)

Η μεγαλύτερη “ισχύς” έρχεται όταν οι συγγενείς πετύχουν, με νομικές ενέργειες, να διαταχθεί συμπληρωματική ή νέα πραγματογνωμοσύνη βάσει ΚΠΔ και να ενταχθούν επίσημα τα αποτελέσματα στη δικογραφία. Εδώ η επίδραση είναι απευθείας: αλλάζει το αποδεικτικό υλικό που θα κριθεί στο δικαστήριο.

2) Έμμεση επιρροή μέσω τεκμηριωμένης αμφισβήτησης

Ακόμη κι αν ένα ιδιωτικό πόρισμα δεν σταθεί αυτούσιο ως αποδεικτικό, μπορεί να λειτουργήσει ως “μοχλός” για να αιτηθεί κάποιος:

• επανάληψη πράξης,
• διορισμό νέων πραγματογνωμόνων,
• έλεγχο μεθοδολογίας,
• διεύρυνση ερευνητικού πεδίου.
  Αυτό συμβαίνει όταν το υλικό και η τεκμηρίωση είναι τόσο σοβαρά που η δικαιοσύνη δεν μπορεί να τα αγνοήσει χωρίς κόστος αξιοπιστίας.

3) Κοινωνική–θεσμική πίεση (δυνατή, αλλά όχι υποκατάστατο)

Μια τέτοια κίνηση μπορεί να δημιουργήσει ισχυρή πίεση στην κοινή γνώμη. Όμως η πίεση αυτή, από μόνη της, δεν “γράφει” στο πρακτικό του δικαστηρίου. Η επιρροή της γίνεται ουσιαστική μόνο όταν μεταφραστεί σε δικονομικές πράξεις, αιτήματα και αποφάσεις εντός της διαδικασίας.

Η μεγάλη παγίδα: «ήσυχα, χωρίς φασαρίες, χωρίς μεγαλοστομίες»

Η πρόθεση «να μην υπάρχει φασαρία» είναι ανθρώπινα κατανοητή. Αλλά στη δίκη το ζήτημα δεν είναι ο τόνος· είναι η νομιμότητα και η αποδεικτική καθαρότητα.

Στην πράξη, μια “σιωπηλή” εκταφή χωρίς άδεια μπορεί να παράξει αποτελέσματα που:

• θα αμφισβητηθούν ως προς τη γνησιότητα,
• θα κριθούν μη αξιοποιήσιμα λόγω τρόπου κτήσης,
• θα δημιουργήσουν επιπλέον νομικές συγκρούσεις, αντί να λύσουν προβλήματα.

Αντίθετα, μια διαδικασία που γίνεται θεσμικά, με δικαστική κάλυψη και με συμμετοχή τεχνικών συμβούλων, μπορεί να είναι απολύτως αποτελεσματική χωρίς “θέατρο” — αλλά όχι χωρίς έγκριση.

Τι σημαίνει αυτό για τον Μάρτιο–Απρίλιο 2026 (ως χρονικό σημείο)

Το “3 χρόνια από τις ταφές” ως χρονικό ορόσημο είναι περισσότερο συναισθηματικό/κοινωνικό παρά δικονομικό.

Η δικονομία δεν λειτουργεί με επετείους. Λειτουργεί με:

• αιτήματα,
• παραγγελίες,
• διατάξεις,
• πρωτόκολλα πράξεων.

Και επειδή τις τελευταίες ημέρες υπάρχουν δημόσιες εξελίξεις γύρω από παραγγελίες εκταφών, ανακλήσεις/αναβολές και αιτήματα για εργαστήρια εξωτερικού, είναι σαφές ότι το πεδίο είναι ενεργό και ευαίσθητο.

Αν η ερώτηση είναι «πόσο ισχύ μπορεί να έχει αυτή η κίνηση στη δίκη;», η πιο καθαρή απάντηση είναι η εξής: τεράστια ισχύ μπορεί να έχει η ίδια η επιστημονική διερεύνηση — αλλά μόνο αν περάσει μέσα από τη σωστή δικονομική πόρτα. Η εκταφή και η αποστολή δειγμάτων στο εξωτερικό μπορούν να γίνουν καταλυτικός παράγοντας: να ενισχύσουν αιτήματα, να ανοίξουν νέα ερωτήματα, να αποσαφηνίσουν κρίσιμα τεχνικά σημεία και να στηρίξουν την αναζήτηση της ουσιαστικής αλήθειας. Όμως ο δρόμος που εξασφαλίζει ότι αυτό θα μετρήσει στο ακροατήριο δεν είναι ο “παράλληλος” δρόμος της ιδιωτικής πρωτοβουλίας χωρίς άδεια· είναι ο δρόμος της θεσμικής ενσωμάτωσης: δικαστική παραγγελία, διαφάνεια, τεχνικοί σύμβουλοι, πλήρης ιχνηλασιμότητα.

Με λίγα λόγια: ό,τι δεν μπορεί να σταθεί αποδεικτικά, κινδυνεύει να μείνει μόνο ως αφήγηση. Και σε μια υπόθεση όπως των Τεμπών, το ζητούμενο είναι να μείνουν στο τέλος όχι οι εντυπώσεις, αλλά εκείνα τα στοιχεία που “δένονται” νομικά τόσο καλά, ώστε να μην μπορεί κανείς να τα ξεδέσει.