Η παγκόσμια ειδησεογραφία της Παρασκευής 11 Σεπτεμβρίου 2026 κινείται ανάμεσα στη μνήμη μιας τραγωδίας που άλλαξε την Ιστορία και στη σκληρή πραγματικότητα ενός κόσμου που εξακολουθεί να δυσκολεύεται να ξεφύγει από τη λογική του πολέμου, της τρομοκρατίας και της διαρκούς ανασφάλειας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες τίμησαν την 25η επέτειο των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, με τελετές στη Νέα Υόρκη, στο Πεντάγωνο και στο Σάνκσβιλ της Πενσιλβάνια. Σχεδόν 3.000 ονόματα ακούστηκαν ξανά, ενώ φέτος προστέθηκε μια επιπλέον στιγμή σιγής για τους ανθρώπους που πέθαναν τα επόμενα χρόνια από ασθένειες συνδεδεμένες με το τοξικό νέφος του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου.

Η επέτειος πραγματοποιείται μέσα σε μια εξαιρετικά φορτισμένη διεθνή συγκυρία. Ο πόλεμος Ηνωμένων Πολιτειών–Ιράν, η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, η κατάληψη της Μόκα από τους Χούθι και η απειλή για το Μπαμπ ελ Μαντέμπ έχουν δημιουργήσει τη σοβαρότερη ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προειδοποίησε ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου μπορεί να μειωθεί κατά 5,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως μέσα στο 2026, ενώ η σαουδαραβική παραγωγή έχει πέσει στο χαμηλότερο επίπεδο εδώ και περισσότερα από τριάντα χρόνια.

Στην Ευρώπη, η Πολωνία προειδοποιεί ότι η Ρωσία ενδέχεται να εντείνει τις προκλήσεις στα ουκρανικά σύνορα με ευρωπαϊκές χώρες. Μετά τις επιθέσεις κοντά στη Μολδαβία και την αύξηση των παραβιάσεων του εναέριου χώρου, η Βαρσοβία θεωρεί πιθανή την προσπάθεια πρόκλησης επεισοδίων σε κρίσιμα συνοριακά περάσματα προς την Πολωνία και τη Ρουμανία.

Στην Ασία, η ένοπλη αντίσταση της Μιανμάρ ανακοίνωσε επίθεση με drones σε στρατιωτική αεροπορική βάση στο διεθνές αεροδρόμιο του Μανταλέι. Στο Νέο Δελχί, οι BRICS ζητούν βαθιά μεταρρύθμιση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας, καθώς η Ρωσία, η Κίνα και η Ινδία ενισχύουν τις μεταξύ τους σχέσεις απέναντι στην αμερικανική οικονομική και γεωπολιτική κυριαρχία.

Η 11η Σεπτεμβρίου 2026 δεν αποτελεί μόνο ημέρα ιστορικής μνήμης. Αποτελεί καθρέφτη ενός κόσμου που, είκοσι πέντε χρόνια μετά, διαθέτει περισσότερα μέσα επιτήρησης και στρατιωτικής ισχύος, αλλά εξακολουθεί να είναι βαθιά ευάλωτος στον εξτρεμισμό, στον φόβο, στην παραπληροφόρηση και στους πολέμους χωρίς σαφές τέλος.

Ηνωμένες Πολιτείες: 25 χρόνια από τις επιθέσεις που άλλαξαν τον κόσμο

Οι Αμερικανοί τίμησαν τα θύματα των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 με τελετές στο Σημείο Μηδέν της Νέας Υόρκης, στο Πεντάγωνο και στο μνημείο της πτήσης 93 στο Σάνκσβιλ.

Στις 8:46 το πρωί τηρήθηκε η πρώτη στιγμή σιγής, ακριβώς την ώρα που η πτήση 11 της American Airlines προσέκρουσε στον Βόρειο Πύργο. Ακολούθησε η ανάγνωση των ονομάτων των θυμάτων, μαζί με εκείνα των ανθρώπων που σκοτώθηκαν κατά τη βομβιστική επίθεση του 1993 στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου.

Για πρώτη φορά προστέθηκε έβδομη στιγμή σιγής, αφιερωμένη στους διασώστες, εργαζομένους και κατοίκους που πέθαναν τα επόμενα χρόνια από καρκίνους, αναπνευστικά και άλλα νοσήματα συνδεδεμένα με τη σκόνη και το τοξικό νέφος των καταρρεύσεων.

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις σκότωσαν σχεδόν 3.000 ανθρώπους και οδήγησαν στις στρατιωτικές επεμβάσεις στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ, στη δημιουργία ενός τεράστιου μηχανισμού εσωτερικής ασφάλειας και σε ριζικές αλλαγές στις αεροπορικές μεταφορές, στην επιτήρηση και στην εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών.

Παράλληλα, άνοιξαν έναν μακρύ κύκλο διακρίσεων και καχυποψίας σε βάρος μουσουλμάνων και πολιτών αραβικής ή νοτιοασιατικής καταγωγής. Για πολλούς Αμερικανούς, η κληρονομιά της ημέρας περιλαμβάνει επομένως όχι μόνο την ανάγκη ασφάλειας, αλλά και την ανάγκη προστασίας των πολιτικών δικαιωμάτων.

Η ουσιαστική τιμή προς τα θύματα δεν βρίσκεται μόνο στη μνήμη της επίθεσης, αλλά και στην κριτική εξέταση όσων ακολούθησαν: των πολέμων, των βασανιστηρίων, της μαζικής επιτήρησης και των κοινωνικών διακρίσεων που δικαιολογήθηκαν στο όνομα της ασφάλειας.

Το τοξικό νέφος της 11ης Σεπτεμβρίου εξακολουθεί να σκοτώνει

Η κατάρρευση των Δίδυμων Πύργων απελευθέρωσε στην ατμόσφαιρα ένα επικίνδυνο μείγμα από τσιμέντο, γυαλί, αμίαντο, μέταλλα, πλαστικά, καύσιμα και προϊόντα καύσης. Χιλιάδες πυροσβέστες, αστυνομικοί, διασώστες, εργαζόμενοι και κάτοικοι εκτέθηκαν χωρίς επαρκή προστατευτικό εξοπλισμό.

Πολλοί εμφάνισαν τα επόμενα χρόνια καρκίνο, αναπνευστικές παθήσεις, καρδιαγγειακά προβλήματα και μετατραυματικές διαταραχές. Οι θάνατοι που συνδέονται με την έκθεση στο Σημείο Μηδέν συνεχίζουν να αυξάνονται, υπενθυμίζοντας ότι το ανθρώπινο κόστος μιας καταστροφής δεν ολοκληρώνεται την ημέρα που σταματούν οι επιχειρήσεις διάσωσης.

Νέα αμερικανική έρευνα θα εξετάσει τις μακροχρόνιες συνέπειες για ανθρώπους που το 2001 ήταν παιδιά ή βρίσκονταν ακόμη στη μήτρα και κατοικούσαν κοντά στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου.

Η έρευνα αυτή έρχεται με καθυστέρηση είκοσι πέντε ετών, αλλά είναι απαραίτητη. Οι συνέπειες μιας περιβαλλοντικής καταστροφής μπορούν να μεταφέρονται αθόρυβα από τη στιγμή του γεγονότος σε ολόκληρες γενιές.

Παγκόσμια ενέργεια: Έλλειμμα 5,7 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αναθεώρησε δραματικά την εκτίμησή του για την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου. Η συνολική παραγωγή το 2026 αναμένεται να μειωθεί κατά περίπου 5,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, δηλαδή σχεδόν κατά 6%, εξαιτίας των πολεμικών συγκρούσεων, των προβλημάτων στα Στενά του Ορμούζ και των επιθέσεων στις διαδρομές της Ερυθράς Θάλασσας.

Η προηγούμενη πρόβλεψη έκανε λόγο για μείωση περίπου 4%. Η νέα, δυσμενέστερη εκτίμηση υποδηλώνει ότι η επιστροφή των εξαγωγών του Κόλπου στα φυσιολογικά επίπεδα θα απαιτήσει περισσότερο χρόνο από όσο είχε αρχικά υπολογιστεί.

Η παραγωγή της Σαουδικής Αραβίας έχει μειωθεί κοντά στα 6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, στο χαμηλότερο επίπεδο εδώ και περισσότερα από τριάντα χρόνια. Η χώρα αντιμετωπίζει ταυτόχρονα προβλήματα στις εξαγωγές μέσω του Ορμούζ και άμεση απειλή από τους Χούθι στις εγκαταστάσεις και στα πλοία της Ερυθράς Θάλασσας.

Τα αποθέματα καυσίμων μειώνονται επίσης γρήγορα. Μόνο τον Αύγουστο εκτιμάται ότι καταναλώθηκαν αποθέματα με ρυθμό περίπου 3,1 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, καθώς οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις προσπάθησαν να καλύψουν την απώλεια παραγωγής.

Το ντίζελ βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα σε αρκετές αγορές. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο, διότι το ντίζελ κινεί τα φορτηγά, τα γεωργικά μηχανήματα, τα πλοία, τις γεννήτριες και μεγάλο μέρος της βιομηχανικής δραστηριότητας.

Η πραγματική απειλή δεν είναι μόνο η τιμή του αργού πετρελαίου. Είναι η εξάντληση των έτοιμων καυσίμων που χρειάζονται καθημερινά οι μεταφορές, η γεωργία και οι παραγωγικές αλυσίδες.

Οι αγορές περιμένουν νέα αύξηση επιτοκίων από τη Fed

Η απόδοση του δεκαετούς αμερικανικού ομολόγου πλησιάζει το 5%, επίπεδο που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις μετοχές, στην αγορά κατοικίας και στο κόστος χρηματοδότησης επιχειρήσεων και κυβερνήσεων.

Οι επενδυτές εκτιμούν ότι υπάρχει περίπου 70% πιθανότητα η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ να αυξήσει το βασικό της επιτόκιο κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες στην επόμενη συνεδρίαση. Η αλλαγή των προσδοκιών ακολουθεί τη σκληρότερη στάση του νέου προέδρου της Fed, Κέβιν Γουόρς, και την αναζωπύρωση του πληθωρισμού λόγω της ενέργειας.

Ο S&P 500 εξακολουθεί να εμφανίζει κέρδη περίπου 11% από την αρχή του έτους, κυρίως λόγω της τεχνητής νοημοσύνης και των ισχυρών εταιρικών κερδών, αλλά βρίσκεται πλέον 2,7% κάτω από το υψηλό του Αυγούστου.

Τα υψηλά επιτόκια πλήττουν περισσότερο τις μικρότερες επιχειρήσεις, τις εταιρείες με αυξημένο χρέος και τους καταναλωτές που χρειάζονται στεγαστικά ή άλλα δάνεια. Επηρεάζουν επίσης τις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς ενισχύουν το δολάριο και αυξάνουν το κόστος εξυπηρέτησης του εξωτερικού τους χρέους.

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια επικίνδυνη σύγκρουση πολιτικών: ο ενεργειακός πόλεμος απαιτεί στήριξη των πολιτών, αλλά ο πληθωρισμός απαιτεί ακριβότερο χρήμα και περιορισμό της ζήτησης.

Πολωνία: Προειδοποίηση για ρωσικές προκλήσεις στα ευρωπαϊκά σύνορα

Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ προειδοποίησε ότι η Ρωσία ενδέχεται να αυξήσει τις προκλήσεις στα σημεία όπου η Ουκρανία συνορεύει με ευρωπαϊκές χώρες. Η προειδοποίηση ακολουθεί τις επιθέσεις κοντά στη Μολδαβία και πληροφορίες για αποτροπή πιθανού πλήγματος σε πολωνοουκρανικό συνοριακό πέρασμα.

Σύμφωνα με τη Βαρσοβία, η εκτίμηση βασίζεται και σε ενημέρωση των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών. Η Ρωσία μπορεί να επιχειρήσει πλήγματα ή υβριδικές ενέργειες με τέτοιο τρόπο ώστε να δοκιμάσει την αντίδραση της Ευρώπης χωρίς να προκαλέσει άμεσα γενικευμένη σύγκρουση με το ΝΑΤΟ.

Η Μολδαβία έχει ήδη καταγράψει πτώσεις συντριμμιών, εκρήξεις κοντά στα σύνορα και επανειλημμένες εισόδους drones στον εναέριο χώρο της. Η Ρουμανία αναφέρει επίσης αυξημένες παραβιάσεις και ζημιές σε παραδουνάβιες υποδομές.

Τα συνοριακά περάσματα είναι απαραίτητα για τη μεταφορά στρατιωτικού υλικού, ανθρωπιστικής βοήθειας και ουκρανικών εξαγωγών. Η απενεργοποίησή τους θα περιόριζε την οικονομική και αμυντική αντοχή της Ουκρανίας.

Το πιθανότερο πεδίο επικίνδυνης κλιμάκωσης δεν βρίσκεται πλέον μόνο στο μέτωπο. Βρίσκεται στα σύνορα όπου ρωσικά όπλα, ουκρανικές υποδομές και έδαφος χωρών του ΝΑΤΟ απέχουν ελάχιστα μεταξύ τους.

Ουκρανία: Καναδικό πακέτο αεράμυνας 350 εκατομμυρίων δολαρίων

Ο Καναδάς ανακοίνωσε πακέτο ύψους 350 εκατομμυρίων καναδικών δολαρίων για την ενίσχυση της ουκρανικής αεράμυνας. Η συμφωνία οριστικοποιήθηκε κατά την επίσκεψη του Βολοντίμιρ Ζελένσκι και περιλαμβάνει επιπλέον υποστήριξη για την προετοιμασία του ενεργειακού συστήματος ενόψει του χειμώνα.

Η Ουκρανία αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη πυραύλων αναχαίτισης, την ώρα που η Ρωσία αυξάνει τις επιθέσεις με drones και πυραύλους εναντίον πόλεων, υποσταθμών, εγκαταστάσεων καυσίμων, σιδηροδρόμων και βιομηχανιών.

Ο Ζελένσκι υποστηρίζει ότι οποιαδήποτε μελλοντική διαπραγμάτευση πρέπει να διεξαχθεί από θέση στρατιωτικής αντοχής. Δήλωσε επίσης ότι δεν αναμένει τριμερή ειρηνευτική συνάντηση πριν από τις εκλογές στη Ρωσία, περιορίζοντας τις προσδοκίες για άμεση πολιτική πρόοδο.

Ινδία–Ρωσία: Ενισχύεται η στρατηγική σχέση πριν από τη σύνοδο των BRICS

Ο Ναρέντρα Μόντι και ο Βλαντίμιρ Πούτιν συμφώνησαν να ενισχύσουν περαιτέρω τις σχέσεις Ινδίας–Ρωσίας στους τομείς της ενέργειας, της άμυνας, της βιομηχανίας και του εμπορίου. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο Νέο Δελχί, παραμονή της συνόδου κορυφής των BRICS.

Η Ρωσία κάλυψε σε ορισμένες περιόδους του 2026 έως και το 51% των εισαγωγών αργού πετρελαίου της Ινδίας, καθώς οι διαταραχές στη Μέση Ανατολή αύξησαν την ανάγκη για ασφαλείς εναλλακτικούς προμηθευτές.

Οι δύο χώρες επιδιώκουν να αυξήσουν το διμερές εμπόριο από περίπου 70 δισ. δολάρια την περίοδο 2024–2025 στα 100 δισ. δολάρια έως το 2030. Η Ινδία εξακολουθεί να αντιστέκεται στις δυτικές πιέσεις για περιορισμό των οικονομικών της σχέσεων με τη Μόσχα.

Ο Μόντι επανέλαβε ότι οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή πρέπει να επιλυθούν μέσω διαλόγου και προσέφερε ινδική υποστήριξη σε ειρηνευτικές προσπάθειες. Ωστόσο, το Νέο Δελχί δεν προτίθεται να θυσιάσει τις ενεργειακές και στρατηγικές του ανάγκες για να ευθυγραμμιστεί πλήρως με τη Δύση.

BRICS: Αμφισβήτηση της κυριαρχίας ΔΝΤ, Παγκόσμιας Τράπεζας και δολαρίου

Οι υπουργοί Οικονομικών και οι διοικητές των κεντρικών τραπεζών των BRICS ζήτησαν μεταρρύθμιση των διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών ώστε οι αναδυόμενες οικονομίες να αποκτήσουν μεγαλύτερη εκπροσώπηση και επιρροή.

Το κοινό ανακοινωθέν επικρίνει τα μονομερή εμπορικά και χρηματοπιστωτικά μέτρα, τις κυρώσεις και τους δασμούς που επιβαρύνουν δυσανάλογα τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Η ομάδα επιδιώκει να αναπτύξει ταχύτερα και φθηνότερα συστήματα διασυνοριακών πληρωμών, περιορίζοντας σταδιακά την εξάρτηση από το δολάριο και από υποδομές που μπορούν να επηρεαστούν από αμερικανικές κυρώσεις.

Η Ινδία προωθεί μεγαλύτερη διαλειτουργικότητα μεταξύ ψηφιακών νομισμάτων κεντρικών τραπεζών. Δεν υπάρχει ακόμη κοινό νόμισμα ούτε πλήρως λειτουργικό εναλλακτικό σύστημα, όμως η στρατηγική κατεύθυνση είναι σαφής.

Οι BRICS δεν διαθέτουν ακόμη την εσωτερική συνοχή για να αντικαταστήσουν τη δυτική χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική. Διαθέτουν, όμως, το οικονομικό και δημογραφικό βάρος για να αμφισβητήσουν σταδιακά την αποκλειστικότητα της.

Μιανμάρ: Επίθεση της αντίστασης με drones στο αεροδρόμιο του Μανταλέι

Η Λαϊκή Δύναμη Άμυνας, ένοπλος βραχίονας της παράλληλης Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, ανακοίνωσε ότι έπληξε με drones τη στρατιωτική αεροπορική βάση ΤαΝτα-Ου, η οποία βρίσκεται μέσα στο διεθνές αεροδρόμιο του Μανταλέι.

Η οργάνωση υποστήριξε ότι στόχευσε αποκλειστικά τη στρατιωτική πλευρά, από την οποία απογειώνονται αεροσκάφη που πραγματοποιούν επιθέσεις εναντίον περιοχών υπό τον έλεγχο της αντίστασης. Το αεροδρόμιο έκλεισε και ανεστάλησαν προσωρινά πτήσεις εσωτερικού και εξωτερικού. Η επίθεση στο αεροδρόμιο του Μανταλέι

Η αντίσταση έκανε λόγο για θανάτους στρατιωτικών, μεταξύ των οποίων ένας συνταγματάρχης, και τριών δικών της μαχητών. Οι πληροφορίες δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Τα κρατικά μέσα ανακοίνωσαν ότι χρησιμοποιήθηκαν έξι drones, τα οποία εξουδετερώθηκαν χωρίς απώλειες ή σοβαρές ζημιές.

Η επίθεση δείχνει τη συνεχή τεχνολογική εξέλιξη των αντικαθεστωτικών δυνάμεων. Αυτοσχέδια drones που χρησιμοποιούνταν αρχικά για παρατήρηση έχουν μετατραπεί σε μέσα προσβολής στρατιωτικών βάσεων και αεροδρομίων.

Η εξάπλωση των drones περιορίζει το στρατιωτικό πλεονέκτημα της χούντας, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο για την πολιτική αεροπορία όταν στρατιωτικές εγκαταστάσεις λειτουργούν μέσα ή δίπλα σε εμπορικά αεροδρόμια.

Αφρική: Αμερικανικό δάνειο 100 εκατομμυρίων για περιορισμό της Huawei

Η αμερικανική κυβέρνηση σχεδιάζει να χορηγήσει δάνειο σχεδόν 100 εκατομμυρίων δολαρίων στην Africell, τη μοναδική τηλεπικοινωνιακή εταιρεία αμερικανικής ιδιοκτησίας που δραστηριοποιείται ευρέως στην Αφρική.

Η Africell εξυπηρετεί περίπου 15 εκατομμύρια χρήστες στην Αγκόλα, στη Γκάμπια, στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και στη Σιέρα Λεόνε. Τα κεφάλαια θα χρησιμοποιηθούν για την αγορά εξοπλισμού δικτύων από αμερικανικές και συμμαχικές εταιρείες.

Η Huawei ελέγχει περίπου το 52% των υποδομών 5G στην Αφρική, προσφέροντας στις κυβερνήσεις οικονομικό εξοπλισμό, χρηματοδότηση και ολοκληρωμένες λύσεις δικτύων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν την εξάρτηση από την κινεζική τεχνολογία κίνδυνο για την ασφάλεια των επικοινωνιών. Η Huawei απορρίπτει τις σχετικές κατηγορίες.

Η χρηματοδότηση αποκαλύπτει ότι ο ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας στην Αφρική δεν περιορίζεται στα ορυκτά και στα λιμάνια. Επεκτείνεται στα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, στα δεδομένα, στο υπολογιστικό νέφος και στην τεχνητή νοημοσύνη.

Η παγκόσμια πράσινη επένδυση αυξάνεται, αλλά αφήνει κρίσιμους κλάδους πίσω

Οι παγκόσμιες επενδύσεις που συνδέονται με τη βιωσιμότητα έφθασαν το προηγούμενο έτος στο ιστορικό επίπεδο των 2,4 τρισ. δολαρίων. Το μεγαλύτερο μέρος, όμως, κατευθύνεται στην καθαρή ενέργεια, στα ηλεκτρικά δίκτυα και στις μεταφορές.

Η γεωργία και η βαριά βιομηχανία, οι οποίες ευθύνονται συνολικά για περίπου 37% των εκπομπών, λαμβάνουν λιγότερο από το 10% των σχετικών επενδύσεων. Η ανισορροπία σημαίνει ότι η μετάβαση προχωρά στους κλάδους όπου οι τεχνολογίες έχουν γίνει κερδοφόρες, αλλά καθυστερεί εκεί όπου η απανθρακοποίηση παραμένει ακριβότερη και δυσκολότερη.

Αναδυόμενες τεχνολογίες, όπως η αποδοτικότερη παραγωγή πράσινου υδρογόνου, δημιουργούν νέες δυνατότητες. Ωστόσο, απαιτούν μακροχρόνια χρηματοδότηση, βιομηχανική κλίμακα και σταθερούς κανόνες.

Η πράσινη μετάβαση δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα κεφάλαια επενδύονται, αλλά από το εάν φθάνουν στους κλάδους που προκαλούν τις μεγαλύτερες εκπομπές και έχουν τις λιγότερες εύκολες λύσεις.

Είκοσι πέντε χρόνια μετά, η ασφάλεια παραμένει υπόσχεση που δεν έχει εκπληρωθεί

Η επέτειος της 11ης Σεπτεμβρίου υποχρεώνει τον κόσμο να κοιτάξει ταυτόχρονα προς τα πίσω και προς τα εμπρός. Προς τα πίσω, για να θυμηθεί τους ανθρώπους που χάθηκαν στη Νέα Υόρκη, στην Ουάσιγκτον και στην Πενσιλβάνια, αλλά και όσους συνέχισαν να πεθαίνουν αργότερα από τις ασθένειες που προκάλεσε το τοξικό νέφος. Προς τα εμπρός, για να εξετάσει εάν τα διδάγματα εκείνης της ημέρας πραγματικά αξιοποιήθηκαν.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες απάντησαν στις επιθέσεις με έναν παγκόσμιο «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Ανατράπηκαν κυβερνήσεις, δημιουργήθηκαν νέα συστήματα ασφαλείας, διευρύνθηκαν οι εξουσίες παρακολούθησης και δαπανήθηκαν τρισεκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, ο εξτρεμισμός δεν εξαφανίστηκε. Μετακινήθηκε σε νέες περιοχές, άλλαξε μορφές και αξιοποίησε το διαδίκτυο, τις κοινωνικές ανισότητες και τις αποτυχίες των κρατών.

Η σημερινή σύγκρουση με το Ιράν ξυπνά αναπόφευκτα τη μνήμη των «πολέμων χωρίς τέλος» που ακολούθησαν το 2001. Και πάλι, η στρατιωτική επιχείρηση παρουσιάζεται ως αναγκαία για την αποτροπή μιας μεγαλύτερης απειλής. Και πάλι, δεν υπάρχει σαφές πολιτικό σχέδιο εξόδου. Και πάλι, οι οικονομικές και ανθρώπινες συνέπειες ξεπερνούν γρήγορα τα αρχικά πεδία επιχειρήσεων.

Η ιστορική προειδοποίηση είναι σκληρή: είναι πολύ ευκολότερο να αρχίσει ένας πόλεμος στο όνομα της ασφάλειας από το να καθοριστεί πότε επιτεύχθηκε αρκετή ασφάλεια ώστε να τερματιστεί.

Η ενεργειακή κρίση αποδεικνύει πόσο γρήγορα μια στρατιωτική αντιπαράθεση μεταφέρεται στην καθημερινότητα των πολιτών. Η μείωση κατά 5,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως δεν αποτελεί αφηρημένο στατιστικό μέγεθος. Σημαίνει ακριβότερη βενζίνη, ακριβότερα τρόφιμα, αυξημένο κόστος μεταφορών, μεγαλύτερο πληθωρισμό και υψηλότερα επιτόκια.

Οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν να παράγουν πετρέλαιο ούτε να ανοίξουν θαλάσσια περάσματα. Μπορούν μόνο να περιορίσουν τη ζήτηση αυξάνοντας το κόστος του χρήματος. Έτσι, το τίμημα του πολέμου μεταφέρεται στα νοικοκυριά, στους δανειολήπτες, στις επιχειρήσεις και στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Στα σύνορα της Ουκρανίας με την Ευρώπη διαμορφώνεται ένα δεύτερο εξαιρετικά επικίνδυνο μέτωπο. Η Ρωσία μπορεί να δοκιμάζει την ετοιμότητα και την πολιτική συνοχή του ΝΑΤΟ μέσα από ενέργειες που παραμένουν σκόπιμα κάτω από το όριο της ανοικτής επίθεσης. Ένα drone που πέφτει λίγα μέτρα από τα σύνορα μπορεί να θεωρηθεί ατύχημα, προειδοποίηση ή σκόπιμη πρόκληση. Η αβεβαιότητα αυτή είναι μέρος του ίδιου του όπλου.

Η σύνοδος των BRICS δείχνει ότι η παγκόσμια τάξη που διαμορφώθηκε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο αμφισβητείται όλο και πιο οργανωμένα. Η Ινδία δεν εγκαταλείπει τη σχέση της με τη Ρωσία, η Κίνα προωθεί εναλλακτικές οικονομικές υποδομές και οι αναδυόμενες οικονομίες ζητούν μεγαλύτερη συμμετοχή στις αποφάσεις του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Δεν έχει δημιουργηθεί ακόμη μια ενιαία εναλλακτική τάξη, αλλά η εποχή της αδιαμφισβήτητης δυτικής πρωτοκαθεδρίας υποχωρεί.

Στη Μιανμάρ, τα drones της αντίστασης δείχνουν ότι η στρατιωτική τεχνολογία γίνεται φθηνότερη και περισσότερο προσβάσιμη. Το ίδιο εργαλείο που χρησιμοποιεί ένας μεγάλος στρατός μπορεί, με μικρότερο κόστος και απλούστερη κατασκευή, να χρησιμοποιηθεί από αντάρτες ή ένοπλα δίκτυα. Αυτή η διάδοση αλλάζει τη μορφή των πολέμων, αλλά αυξάνει και τον κίνδυνο για τους αμάχους.

Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας στα αφρικανικά τηλεπικοινωνιακά δίκτυα αποκαλύπτει ένα ακόμη μέτωπο. Όποιος κατασκευάζει τις ψηφιακές υποδομές αποκτά τεχνική, οικονομική και πολιτική επιρροή για δεκαετίες. Τα δεδομένα, τα δίκτυα και τα κέντρα υπολογιστικής ισχύος έχουν γίνει τόσο στρατηγικά όσο τα πετρέλαια και τα λιμάνια.

Ο κόσμος της 11ης Σεπτεμβρίου 2026 δεν μοιάζει με εκείνον του 2001, αλλά ορισμένες θεμελιώδεις αδυναμίες παραμένουν ίδιες: ο φόβος εξακολουθεί να διαμορφώνει πολιτικές, η στρατιωτική απάντηση προηγείται της πολιτικής στρατηγικής και οι άμαχοι συνεχίζουν να πληρώνουν αποφάσεις που λαμβάνονται μακριά από αυτούς.

Η μνήμη της 11ης Σεπτεμβρίου έχει πραγματική αξία μόνο εάν λειτουργεί ως προειδοποίηση κατά της απλοποίησης, του μίσους και της ανεξέλεγκτης εκδίκησης. Η ασφάλεια δεν οικοδομείται αποκλειστικά με ισχυρότερους στρατούς, αυστηρότερα σύνορα και περισσότερη επιτήρηση. Χρειάζεται λειτουργικούς θεσμούς, αξιόπιστη ενημέρωση, διεθνή συνεργασία, κοινωνική συνοχή και πολιτικές που αντιμετωπίζουν τις αιτίες της βίας.

Είκοσι πέντε χρόνια μετά, η μεγαλύτερη υποχρέωση δεν είναι απλώς να θυμόμαστε πώς άλλαξε ο κόσμος εκείνη την ημέρα. Είναι να εμποδίσουμε τον φόβο και τον πόλεμο να καθορίσουν και τα επόμενα είκοσι πέντε χρόνια.