Έναν χρόνο μετά τη σεισμο-ηφαιστειακή κρίση που κράτησε σε επιφυλακή τη Σαντορίνη, τις Κυκλάδες και συνολικά τον μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας, η συζήτηση επιστρέφει στα δεδομένα: τι ακριβώς συνέβη, γιατί καταγράφηκε ένα τόσο πυκνό «σμήνος» σεισμών σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα και—κυρίως—ποιο είναι το μήνυμα για το μέλλον.

Στην ειδική εκδήλωση με τίτλο «Η Σεισμο-ηφαιστειακή κρίση της Σαντορίνης. Ένας χρόνος μετά. Αποτελέσματα και Συμπεράσματα», που πραγματοποιήθηκε στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών παρουσία του Υπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννη Κεφαλογιάννη, οι μόνιμες επιστημονικές επιτροπές για τον σεισμικό κίνδυνο και την παρακολούθηση του Ελληνικού Ηφαιστειακού Τόξου παρουσίασαν το χρονικό και την «αποκρυπτογράφηση» του φαινομένου. Το κεντρικό συμπέρασμα είναι σαφές: επρόκειτο για σμηνοσειρά σεισμών κυρίως τεκτονικής φύσης, η οποία όμως «πυροδοτήθηκε» από τη διείσδυση μαγματικών ρευστών σε βαθύτερες δομές—χωρίς ένδειξη επιφανειακής ανόδου μάγματος και χωρίς άμεσο ηφαιστειακό κίνδυνο.

Τι ήταν τελικά η κρίση του 2025: «σμήνος» και όχι ένας κλασικός μεγάλος σεισμός

Ο διευθυντής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Αθηνών, Βασίλης Καραστάθης, εξήγησε ότι η ακολουθία στην περιοχή Αμοργού–Σαντορίνης το 2025 είχε τα χαρακτηριστικά σμηνοσειράς: πολλοί σεισμοί, σε συγκέντρωση, χωρίς τη “συνηθισμένη” εικόνα ενός κυρίαρχου κύριου σεισμού που ακολουθείται από μετασεισμούς. Στην πλειονότητα, οι δονήσεις είχαν τεκτονικό χαρακτήρα, ωστόσο ένα «σημαντικό ποσοστό» εμφάνιζε γνωρίσματα που παραπέμπουν σε διείσδυση μαγματικών ρευστών. Η ερμηνεία που δόθηκε ήταν πως αυτή η διείσδυση ενεργοποίησε τεκτονικές ζώνες, δημιουργώντας μια «τεκτονομαγματική» ακολουθία.

Οι αριθμοί που δείχνουν το μέγεθος του φαινομένου

Τα μεγέθη της κρίσης αποτυπώνονται σε δύο επίπεδα: στο συνολικό πλήθος και στη “συμπύκνωση” της δραστηριότητας.

• Περισσότεροι από 21.000 σεισμοί καταγράφηκαν από 26/01/2025 έως 30/06/2025, με αναθεωρημένες λύσεις από τους αναλυτές του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου.
• Από αυτούς, 19.523 σεισμοί εντοπίζονται στο πρώτο τρίμηνο του 2025, δείχνοντας πόσο «φορτωμένο» ήταν το κρίσιμο διάστημα.

Και υπάρχει κι ένας δείκτης-σοκ που βοηθά να καταλάβει κανείς την ένταση: στην Ελλάδα συνολικά, το 2023 σημειώθηκαν 64 σεισμοί μεγέθους ≥ 4, ενώ το 2024 σημειώθηκαν 90. Αντίθετα, στη Σαντορίνη μέσα σε μόλις 11 ημέρες (από 02/02 έως 12/02/2025) ο αντίστοιχος αριθμός έφτασε τους 216.

Πώς «κούμπωσε» το ηφαίστειο στην εικόνα – και γιατί δεν μιλάμε για άμεση έκρηξη

Οι επιστήμονες σημείωσαν ότι το φαινόμενο ήρθε χρονικά αμέσως μετά από διέγερση του ηφαιστείου της Σαντορίνης, που παρατηρήθηκε στο διάστημα 24/08 έως 24/01 (όπως αναφέρθηκε), με αύξηση σεισμικότητας και παραμορφώσεων.

Ωστόσο, το κρίσιμο στοιχείο είναι το τελικό συμπέρασμα της ανάλυσης:

• ναι, υπήρξε επίδραση από μαγματικά ρευστά σε βάθος,
• αλλά δεν υπήρξε ένδειξη επιφανειακής μαγματικής ανόδου,
• άρα δεν τεκμηριώθηκε άμεσος ηφαιστειακός κίνδυνος με τους όρους μιας επικείμενης έκρηξης.

Η διαχείριση της κρίσης: τι κράτησε όρθιο το νησί

Ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ, Ευθύμης Λέκκας, στάθηκε ιδιαίτερα στο επιχειρησιακό σκέλος: έναν χρόνο μετά, είπε, φαίνεται πόσο «συντεταγμένα» κινήθηκαν επιστημονική κοινότητα, επιχειρησιακοί φορείς και πολιτική ηγεσία, σε ένα γεγονός πρωτόγνωρο και πολυσύνθετο—με τα επιστημονικά δεδομένα να τροφοδοτούν τον σχεδιασμό και κατόπιν τις αποφάσεις. Χαρακτήρισε το φαινόμενο «μοναδικό», επειδή συνδύαζε τεκτονικούς σεισμούς, μαγματική δραστηριότητα σε βάθος και σεισμούς που διεγείρονταν από αυτή τη δραστηριότητα.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στον κατολισθητικό κίνδυνο, κυρίως εντός της καλντέρας: κατά τη διάρκεια της κρίσης χρειάστηκε να αντιμετωπιστούν πολλαπλά κατολισθητικά φαινόμενα, ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις τόσο στον οικιστικό ιστό όσο και στην οικονομική ζωή του νησιού.

Τι αλλάζει από εδώ και πέρα: από τις «προσωρινές» λύσεις στις μόνιμες υποδομές

Ο καθηγητής Σεισμολογίας του ΑΠΘ, Κώστας Παπαζάχος, υπογράμμισε πως η εμπειρία της κρίσης οδηγεί σε μόνιμες ενισχύσεις παρακολούθησης:

• αναφέρθηκε στην εγκατάσταση νέου σταθμού παρακολούθησης αερίων από την ΕΑΓΜΕ,
• και στην αναβάθμιση του σεισμολογικού δικτύου στην περιοχή των Κυκλάδων από το Αστεροσκοπείο, στο πλαίσιο έργου, με στόχο η «επόμενη κρίση» να βρει την περιοχή πιο έτοιμη, με μόνιμες υποδομές και όχι μόνο έκτακτες/προσωρινές εγκαταστάσεις.

Στο ίδιο πνεύμα, ο διευθυντής και πρόεδρος ΔΣ του ΕΑΑ, Δρ. Σπ. Βασιλάκος, σημείωσε ότι η συστηματική μελέτη του φαινομένου έχει έναν πρακτικό στόχο: να βελτιωθούν υπηρεσίες και επιχειρησιακή ετοιμότητα και να υπάρχει πιο αποτελεσματική στήριξη του πολίτη σε μελλοντικές κρίσεις.

Η «σεισμο-ηφαιστειακή κρίση» της Σαντορίνης δεν έμεινε μόνο ως μια περίοδος ανησυχίας—έμεινε ως ένα σπάνιο επιστημονικό και επιχειρησιακό μάθημα. Τα δεδομένα δείχνουν ότι το 2025 είχαμε μια εξαιρετικά πυκνή σμηνοσειρά, κυρίως τεκτονικής φύσης, που όμως επηρεάστηκε από βαθύτερες μαγματικές διεργασίες. Και αυτό είναι ίσως το πιο χρήσιμο συμπέρασμα: η φύση δεν «χωρίζει» πάντα καθαρά σεισμό από ηφαίστειο· συχνά τα φαινόμενα αλληλεπιδρούν με τρόπους που απαιτούν διαρκή παρακολούθηση, ψυχραιμία και σχέδιο.

Έναν χρόνο μετά, το θετικό αποτύπωμα είναι διπλό: αφενός, η επιστημονική κοινότητα έχει πια πιο καθαρή εικόνα για το τι συνέβη και γιατί δεν μετατράπηκε σε άμεση ηφαιστειακή απειλή· αφετέρου, ο μηχανισμός ετοιμότητας αναβαθμίζεται με μόνιμες υποδομές, ώστε όταν το επόμενο δύσκολο επεισόδιο χτυπήσει την πόρτα του Αιγαίου, να μας βρει όχι απλώς «σε επιφυλακή», αλλά πραγματικά έτοιμους.