Υπάρχουν ειδήσεις που, αν τις διαβάσεις βιαστικά, μοιάζουν με τίτλο έκτακτης ανάγκης. Κι όμως, πίσω από τη λέξη «ατύχημα» μπορεί να κρύβεται ακριβώς το αντίθετο: πρόληψη, εκπαίδευση, πειθαρχία, σχέδιο. Αυτό συνέβη στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, όπου πραγματοποιήθηκε άσκηση ετοιμότητας μεγάλης κλίμακας με σενάριο αεροπορικού ατυχήματος—όχι για να τρομάξει, αλλά για να μετρήσει με ακρίβεια τη δυνατότητα του μηχανισμού να λειτουργεί όταν τα πράγματα δεν πάνε «όπως πρέπει».

Γιατί αυτή είναι η ουσία: ένα αεροδρόμιο δεν είναι απλώς ένας χώρος αναχωρήσεων και αφίξεων. Είναι ένα σύνθετο οικοσύστημα ανθρώπων, διαδικασιών και κρίσιμων υποδομών, όπου ο χρόνος δεν μετριέται σε λεπτά αλλά σε δευτερόλεπτα, και όπου η συντονισμένη αντίδραση πρέπει να είναι προαποφασισμένη—όχι αυτοσχεδιασμός. Μια άσκηση τέτοιου μεγέθους δεν «παίζεται» για την εικόνα. Είναι το μοναδικό πεδίο όπου ελέγχεται στην πράξη αν το σχέδιο είναι ζωντανό, αν οι ρόλοι είναι ξεκάθαροι, αν τα συστήματα αντέχουν, αν οι επικοινωνίες δεν καταρρέουν, αν οι άνθρωποι ξέρουν τι να κάνουν χωρίς να περιμένουν «εντολές από πάνω».

Και ακριβώς γι’ αυτό, η είδηση της επιτυχημένης υλοποίησης αυτής της άσκησης στον μεγαλύτερο αερολιμένα της χώρας έχει ειδικό βάρος: αποτυπώνει ένα κομμάτι του αόρατου κράτους και της αόρατης καθημερινής δουλειάς που κρατάει ασφαλείς εκατομμύρια μετακινήσεις—πριν χρειαστεί ποτέ να υπάρξει πραγματικός συναγερμός.

Τι συνέβη: Άσκηση ετοιμότητας ευρείας/μεγάλης κλίμακας στον ΔΑΑ

Την Τρίτη 27 Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών άσκηση ετοιμότητας μεγάλης κλίμακας, στο πλαίσιο της ετήσιας δοκιμής και επικαιροποίησης του Σχεδίου Αντιμετώπισης Καταστάσεων Ανάγκης Αερολιμένα (ΣΑΚΑΑ).

Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία, η άσκηση υλοποιήθηκε με βάση τους κανονισμούς του EASA και είχε ως κεντρικό σενάριο «Ατύχημα Αεροσκάφους στον Αερολιμένα», με στόχο:

• την αξιολόγηση της επιχειρησιακής ετοιμότητας,
• τον έλεγχο της αποτελεσματικότητας μέσων και συστημάτων,
• και—το πιο κρίσιμο—τον συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων φορέων σε κοινό επιχειρησιακό ρυθμό.

Το σενάριο της άσκησης: «Αεροπορικό ατύχημα» με συγκεκριμένη αλυσίδα γεγονότων

Το σενάριο δεν ήταν γενικό και αόριστο. Περιέγραφε ένα πλήρες, ρεαλιστικό “timeline” συμβάντος ώστε να δοκιμαστούν ταυτόχρονα: διάσωση, κατάσβεση/πρόληψη πυρκαγιάς, ιατρική διαλογή, διαχείριση χώρου, ασφάλεια, επικοινωνία και μέριμνα συγγενών.

Σύμφωνα με την περιγραφή:

• Αεροσκάφος A320 neo της AEGEAN απογειώνεται από Τίρανα με προγραμματισμένη άφιξη στον ΔΑΑ στις 11:00.
• Επιβαίνουν συνολικά 39 άτομα (6 πλήρωμα και 33 επιβάτες).
• Κατά το σενάριο, στις 11:00 η πτήση «συντρίβεται» όταν το σύστημα προσγείωσης προσκρούει σε εμπόδιο κοντά στην είσοδο του διαδρόμου 21R.
• Αποκόλληση τμήματος της ουράς, περιστροφή/ολίσθηση του υπόλοιπου αεροσκάφους, και τελική ακινητοποίηση αριστερά του διαδρόμου στον Τροχόδρομο “Β”, μεταξύ των συνδετήριων “Α2 – Α4”.

Με λίγα λόγια: δεν δοκιμάστηκε μόνο «η στιγμή του ατυχήματος», αλλά και η “γεωγραφία” του στο πεδίο: πού σταματά το αεροσκάφος, πώς ανοίγουν δίοδοι, πώς μπαίνουν τα οχήματα επέμβασης, πώς «κόβεται» η περιοχή με ασφάλεια, πώς οργανώνεται ο διάδρομος ζωής για ΕΚΑΒ/ιατρικές ομάδες, πώς γίνεται η διαχείριση πλήθους και πληροφοριών.

Ποιοι συμμετείχαν: ολόκληρο το «οικοσύστημα» απόκρισης

Η αξία μιας τέτοιας άσκησης είναι ότι, στην πράξη, κανείς δεν αρκεί μόνος του. Το γεγονός ότι συμμετείχαν πολλαπλές υπηρεσίες δείχνει ότι η άσκηση αντιμετωπίστηκε ως διακλαδικό συμβάν, όχι ως εσωτερική διαδικασία.

Μεταξύ όσων αναφέρονται ότι συμμετείχαν:

• AEGEAN
• Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας / Έλεγχος Εναέριας Κυκλοφορίας / Πύργος Ελέγχου
• Πυροσβεστική Υπηρεσία Αερολιμένα και Πυροσβεστικό Σώμα
• Διεύθυνση Αστυνόμευσης Αερολιμένα Αθήνας
• ΕΚΑΒ (και υπηρεσίες επείγουσας ιατρικής υποστήριξης που συνδέονται με τον αερολιμένα)
• Goldair Handling
• Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών Α.Ε.
• ΕΟΔΑΣΑΑΜ (ως αρμόδιος οργανισμός διερεύνησης ατυχημάτων/ασφάλειας μεταφορών)

Παράλληλα, εθελοντές του Πυροσβεστικού Σώματος προσομοίωσαν τους επιβάτες, ενώ σπουδαστές του ΙΕΚ ΔΕΛΤΑ 360° προσομοίωσαν φίλους και συγγενείς—μια λεπτομέρεια που δείχνει ότι η άσκηση δεν περιορίστηκε στη «διάσωση στο πεδίο», αλλά δοκίμασε και το δύσκολο κομμάτι της διαχείρισης ανθρώπινου παράγοντα, αγωνίας και πληροφόρησης.

Ενεργοποίηση κρίσιμων κέντρων: η «καρδιά» της διαχείρισης κρίσης

Σε κάθε μεγάλης κλίμακας συμβάν, το πεδίο είναι μόνο το μισό. Το άλλο μισό είναι οι αποφάσεις, η πληροφορία, η ιεράρχηση, η επικοινωνία και η φροντίδα όσων εμπλέκονται.

Για τις ανάγκες της άσκησης αναφέρεται ότι ενεργοποιήθηκαν και λειτούργησαν:

• Κέντρο Διαχείρισης Κρίσεων
• Τόπος Υποδοχής Φίλων και Συγγενών Επιβατών
• Κέντρο Πληροφόρησης Καταστάσεων Ανάγκης
• Τηλεφωνικό Κέντρο αεροπορικής εταιρείας
• Χώροι Υποδοχής Επιβατών και Πληρώματος, καθώς και τα αντίστοιχα κέντρα του αερομεταφορέα

Επιπλέον, προσομοιώθηκε και η ενημέρωση του κοινού μέσω ανακοινώσεων από υπηρεσίες και φορείς, ώστε να αξιολογηθεί η ροή πληροφόρησης «σαν να ήταν αληθινό».

Αυτό το σημείο είναι καθοριστικό: σε πραγματικές κρίσεις, η πληροφορία (τι λέγεται, πότε λέγεται, από ποιον λέγεται και με τι βεβαιότητα) μπορεί να σώσει ζωές ή να προκαλέσει χάος. Το να δοκιμάζεις, λοιπόν, την επικοινωνία ως επιχειρησιακή λειτουργία—και όχι ως «δημόσιες σχέσεις»—είναι δείκτης σοβαρότητας.

Γιατί έχει σημασία: τι «μετράει» πραγματικά μια τέτοια άσκηση

Μια άσκηση αεροπορικού ατυχήματος δεν αξιολογεί μόνο αν υπάρχουν οχήματα και προσωπικό. Αξιολογεί κυρίως:

1. Χρόνο απόκρισης: πόσο γρήγορα ενεργοποιούνται οι αλυσίδες, από το πρώτο σήμα μέχρι την πλήρη ανάπτυξη δυνάμεων.
2. Διοίκηση-έλεγχος: ποιος διοικεί τι, πώς μεταβιβάζεται η εικόνα πεδίου, πώς λαμβάνονται αποφάσεις χωρίς καθυστερήσεις.
3. Διαλειτουργικότητα: αν Πυροσβεστική, Αστυνομία, ΕΚΑΒ, αερολιμένας, πύργος και αεροπορική «μιλούν την ίδια γλώσσα» σε διαδικασίες και πρωτόκολλα.
4. Αντοχή συστημάτων: επικοινωνίες, χώροι, πρόσβαση, συντονιστικά κέντρα, διαχείριση πλήθους.
5. Ανθρώπινος παράγοντας: πώς λειτουργούν άνθρωποι υπό πίεση, πώς εφαρμόζουν εκπαίδευση, πώς αποφεύγονται επικίνδυνες «πρωτοβουλίες» που δεν προβλέπονται.

Και τελικά, αξιολογεί κάτι που δεν φαίνεται σε κανένα δελτίο Τύπου: αν το σχέδιο είναι “χαρτί” ή “ζωντανός μηχανισμός”.

Το μήνυμα της ημέρας: ασφάλεια σημαίνει «προπόνηση» πριν την κρίση

Η επιτυχημένη διεξαγωγή της άσκησης παρουσιάζεται ως επιβεβαίωση υψηλού επιπέδου ετοιμότητας και συνεργασίας στον μεγαλύτερο αερολιμένα της χώρας.

Όμως το πιο ουσιαστικό μήνυμα είναι βαθύτερο:

• Ότι η ασφάλεια δεν είναι στατική κατάσταση—είναι διαρκής διαδικασία.
• Ότι η ετοιμότητα δεν κρίνεται όταν όλα πάνε καλά, αλλά όταν «σκηνοθετείς» το δύσκολο, το απίθανο, το ακραίο—και μετράς αν το σύστημα αντέχει.
• Ότι η Πολιτική Προστασία, στις κρίσιμες υποδομές, δεν είναι σύνθημα. Είναι σχέδια, ρόλοι, εκπαίδευση, δοκιμές, διορθώσεις.

Σε μια εποχή όπου οι κρίσεις—φυσικές, τεχνολογικές, επιχειρησιακές—έχουν την τάση να εμφανίζονται «εκτός προγράμματος», η πραγματική υπευθυνότητα δεν είναι να δηλώνεις ότι είσαι έτοιμος. Είναι να το αποδεικνύεις με διαδικασίες που σε δοκιμάζουν πριν σε δοκιμάσει η πραγματικότητα. Η άσκηση μεγάλης κλίμακας στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, με σενάριο αεροπορικού ατυχήματος, ανήκει ακριβώς σε αυτή την κατηγορία: εκεί όπου η πρόληψη γίνεται πράξη, ο συντονισμός γίνεται δεύτερη φύση και το «σχέδιο» γίνεται αντανακλαστικό.

Και ίσως αυτή να είναι η πιο ώριμη ανάγνωση της είδησης: το καλύτερο αποτέλεσμα μιας τέτοιας άσκησης δεν είναι ότι «πέτυχε». Είναι ότι—μέσα από την επιτυχία και τις παρατηρήσεις της—γεννά τον επόμενο κύκλο βελτίωσης. Γιατί η ασφάλεια των ανθρώπων δεν είναι ποτέ ένα τελικό προϊόν. Είναι μια διαρκής δέσμευση, που χτίζεται μέρα-μέρα, άσκηση-άσκηση, διόρθωση-διόρθωση, ώστε αν ποτέ η “σκηνή” γίνει αληθινή, το σύστημα να μην χρειαστεί να σκεφτεί—αλλά να λειτουργήσει.