Για χρόνια, η απαγόρευση πώλησης αλκοόλ, καπνικών προϊόντων και προϊόντων άτμισης σε ανηλίκους υπήρχε περισσότερο ως τυπικός κανόνας παρά ως πραγματικά εφαρμόσιμη προστασία. Στην πράξη, η πρόσβαση ενός παιδιού ή ενός εφήβου σε τσιγάρα, ηλεκτρονικά προϊόντα νικοτίνης ή αλκοολούχα ποτά μπορούσε να γίνει μέσα από μικρές καθημερινές συναλλαγές: ένα περίπτερο, ένα μίνι μάρκετ, ένα μπαρ, μια κάβα, μια εκδήλωση, ένα πάρτι. Η νομοθεσία υπήρχε, αλλά ο έλεγχος ήταν συχνά αποσπασματικός, δύσκολος, αργός και εξαρτημένος από την ευσυνειδησία του κάθε επαγγελματία ή την τυχαία παρουσία μιας ελεγκτικής αρχής.

Σήμερα, αυτή η εικόνα επιχειρείται να αλλάξει ριζικά. Η Πολιτεία περνά από τη γενική απαγόρευση στη συστηματική ψηφιακή επιτήρηση της αγοράς, με δύο βασικά εργαλεία: το alto.gov.gr, που αφορά τα σημεία πώλησης καπνού, αλκοόλ, προϊόντων νικοτίνης και άτμισης, και το events.gov.gr, που αφορά την αναγγελία ιδιωτικών εκδηλώσεων στις οποίες συμμετέχουν ανήλικοι. Στόχος είναι να σταματήσει η αδιαφάνεια, να χαρτογραφηθεί η αγορά, να μπουν σαφείς κανόνες και να μη μπορεί πλέον κανείς να επικαλείται άγνοια, χαλαρότητα ή «παράλειψη». Το νέο πλαίσιο παρουσιάστηκε ως μέρος οδικού χάρτη για την καθολική εφαρμογή της απαγόρευσης πώλησης καπνικών και αλκοόλ σε ανηλίκους, με κεντρικούς άξονες την προστασία των ανηλίκων, την πρόληψη της εξάρτησης, την εποπτεία της αγοράς, το ψηφιακό μητρώο και την ενίσχυση των ελέγχων.

Από την τυπική απαγόρευση στην πραγματική εφαρμογή

Το μεγάλο πρόβλημα μέχρι σήμερα δεν ήταν μόνο ότι υπήρχε παραβατικότητα. Ήταν ότι η παραβατικότητα μπορούσε εύκολα να κρυφτεί μέσα στην καθημερινότητα. Ένα παιδί μπορούσε να αγοράσει προϊόντα που δεν έπρεπε να του πωληθούν, ένας επαγγελματίας μπορούσε να μη ζητήσει αποδεικτικό ηλικίας, μια εκδήλωση μπορούσε να οργανωθεί χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, και η ευθύνη να διαχέεται μέχρι να εξαφανίζεται.

Το νέο σύστημα επιχειρεί να σπάσει αυτήν ακριβώς τη γκρίζα ζώνη. Η βασική λογική είναι απλή αλλά κρίσιμη: όποιος πουλά προϊόντα καπνού, αλκοόλ ή λοιπά μη καπνικά προϊόντα νικοτίνης πρέπει να είναι καταγεγραμμένος, ελέγξιμος και αναγνωρίσιμος από τις αρχές. Δεν αρκεί πλέον να λειτουργεί ένα κατάστημα και να θεωρείται ότι «κάπου υπάρχει» μέσα στην αγορά. Πρέπει να δηλώνεται σε ψηφιακό μητρώο, να συνδέεται με συγκεκριμένο ΑΦΜ, να έχει τις αναγκαίες άδειες όπου απαιτούνται, να διαθέτει σχετικό ΚΑΔ και να τηρεί τις προϋποθέσεις της νομοθεσίας για την προστασία των ανηλίκων.

Αυτό σημαίνει ότι η αγορά παύει να είναι ένα άθροισμα διάσπαρτων σημείων πώλησης και μετατρέπεται σε ενιαίο πεδίο ελέγχου. Η Πολιτεία αποκτά εικόνα: ποιος πουλά, πού πουλά, με ποια άδεια πουλά και υπό ποιες προϋποθέσεις. Αυτή είναι η ουσία του ψηφιακού μητρώου.

Το alto.gov.gr ως ψηφιακό μητρώο ελέγχου της αγοράς

Το alto.gov.gr λειτουργεί ως κεντρικό εργαλείο καταγραφής και ελέγχου των επιχειρήσεων που διαθέτουν προϊόντα καπνού, αλκοόλ, άτμισης και συναφή προϊόντα νικοτίνης. Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, στο μητρώο εγγράφονται υποχρεωτικά όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που πωλούν τέτοια προϊόντα σε σημεία πώλησης σε όλη τη χώρα. Με την εγγραφή εκδίδεται έγγραφο με QR code, ώστε να διευκολύνονται οι επιτόπιοι έλεγχοι και η επιβεβαίωση της νομιμότητας της εγγραφής.

Η σημασία του QR code δεν είναι διακοσμητική. Είναι πρακτική. Δίνει στις αρμόδιες αρχές τη δυνατότητα άμεσης επαλήθευσης. Ένας ελεγκτής δεν χρειάζεται να περιοριστεί σε μια δήλωση του καταστηματάρχη ή σε χαρτιά αμφίβολης επικαιρότητας. Μπορεί να ελέγξει ψηφιακά αν η επιχείρηση είναι καταγεγραμμένη και αν το έγγραφο αντιστοιχεί πράγματι στο συγκεκριμένο σημείο πώλησης.

Με βάση τα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν, στο ψηφιακό μητρώο έχουν ήδη ενταχθεί περισσότερες από 88.600 καταχωρίσεις σημείων πώλησης, ενώ οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν ξεπερνούν τις 79.000. Η διαφορά ανάμεσα στον αριθμό των επιχειρήσεων και των σημείων πώλησης εξηγείται από το ότι μία επιχείρηση μπορεί να διαθέτει περισσότερα από ένα καταστήματα.

Αυτό δείχνει ότι δεν πρόκειται για μια μικρή διοικητική εφαρμογή, αλλά για έναν εκτεταμένο μηχανισμό καταγραφής της πραγματικής αγοράς. Από περίπτερα και μίνι μάρκετ μέχρι κάβες, μπαρ και καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, το κράτος επιχειρεί να αποκτήσει πλήρη εικόνα των σημείων από τα οποία μπορούν να φτάσουν τέτοια προϊόντα σε ανηλίκους.

Το τέλος της ασάφειας για τα προϊόντα άτμισης

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι στο νέο πλαίσιο δεν αντιμετωπίζονται μόνο τα παραδοσιακά τσιγάρα και το αλκοόλ. Εντάσσονται και τα προϊόντα άτμισης, τα προϊόντα νικοτίνης, τα θερμαινόμενα προϊόντα και άλλες νέες μορφές κατανάλωσης. Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί τα τελευταία χρόνια η αγορά δεν περιορίζεται πλέον στο κλασικό τσιγάρο ή στο ποτό. Έχει επεκταθεί σε προϊόντα που συχνά παρουσιάζονται ως πιο «μοντέρνα», πιο «ήπια» ή πιο «αθώα», ενώ στην πραγματικότητα μπορούν να λειτουργήσουν ως πύλη πρώιμης εξοικείωσης των νέων με τη νικοτίνη.

Το νέο θεσμικό πλαίσιο ρυθμίζει ειδικά τα ηλεκτρικά θερμαινόμενα προϊόντα χωρίς καπνό, τα προϊόντα νικοτίνης και τα σακουλάκια νικοτίνης. Αυτά απαγορεύεται να πωλούνται σε ανηλίκους, δεν μπορούν να διατίθενται μέσω αυτόματων πωλητών και πρέπει να διατίθενται υπό συγκεκριμένους κανόνες μέσα στα καταστήματα.

Αυτό είναι ένα καθαρό μήνυμα: η προστασία του ανηλίκου δεν σταματά στο παλιό τσιγάρο. Επεκτείνεται σε κάθε προϊόν που συνδέεται με νικοτίνη, εξάρτηση, συνήθεια ή επικίνδυνη πρώιμη κατανάλωση.

Ψηφιακή επαλήθευση ηλικίας: Η ευθύνη περνά καθαρά στον πωλητή

Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία του νέου πλαισίου είναι η ρητή μεταφορά της ευθύνης στον πωλητή. Δεν αρκεί πλέον να λέει κάποιος «νόμιζα ότι ήταν ενήλικος» ή «δεν μου έδειξε ταυτότητα». Το πλαίσιο προβλέπει ότι εάν ο αγοραστής δεν επιδείξει αποδεικτικό στοιχείο ηλικίας, η πώληση, η διάθεση και η προσφορά απαγορεύονται. Παράλληλα, εισάγεται ψηφιακό σύστημα επαλήθευσης ηλικίας μέσω Gov.gr Wallet και Kids Wallet.

Η διαδικασία έχει σχεδιαστεί ώστε να είναι απλή: ο πωλητής επιλέγει την ηλικιακή κατηγορία που πρέπει να επιβεβαιωθεί, για παράδειγμα αν ο αγοραστής είναι άνω των 18 ετών. Στη συνέχεια εμφανίζεται QR code, το οποίο σκανάρει ο αγοραστής μέσω της αντίστοιχης εφαρμογής. Το σύστημα δίνει ένδειξη για το αν επιτρέπεται ή όχι η πώληση, χωρίς να αποκαλύπτει την ακριβή ηλικία του προσώπου.

Αυτό έχει διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά προστατεύει τους ανηλίκους. Από την άλλη, περιορίζει την άσκοπη έκθεση προσωπικών δεδομένων. Η επιχείρηση δεν χρειάζεται να γνωρίζει περισσότερα από όσα είναι απαραίτητα. Χρειάζεται μόνο να γνωρίζει αν η πώληση επιτρέπεται ή απαγορεύεται.

Το events.gov.gr και η νέα τάξη στις ιδιωτικές εκδηλώσεις με ανηλίκους

Το δεύτερο μεγάλο εργαλείο είναι το events.gov.gr. Εδώ το ενδιαφέρον μεταφέρεται από τα σημεία πώλησης στους χώρους διασκέδασης και στις ιδιωτικές εκδηλώσεις όπου συμμετέχουν ανήλικοι. Η είσοδος και παραμονή ανηλίκων σε αμιγή μπαρ και κέντρα νυχτερινής διασκέδασης απαγορεύεται. Κατ’ εξαίρεση μπορούν να πραγματοποιούνται ιδιωτικές εκδηλώσεις με συμμετοχή ανηλίκων, αλλά μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις: να γίνονται σε οριοθετημένους χώρους, εκτός του κανονικού ωραρίου λειτουργίας του καταστήματος και να έχουν δηλωθεί προηγουμένως στην ηλεκτρονική πλατφόρμα.

Η διαδικασία της καταχώρισης αλλάζει τους όρους ευθύνης. Ο χώρος δηλώνει την εκδήλωση, ο διοργανωτής την αποδέχεται και δημιουργείται ψηφιακό ιδιωτικό συμφωνητικό με χρονοσήμανση και QR code. Έτσι, μια εκδήλωση δεν μένει πλέον «στον αέρα». Αποκτά ψηφιακό αποτύπωμα, ημερομηνία, ώρα, χώρο, υπεύθυνους και τεκμηρίωση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν, μέσα σε περίπου ενάμιση μήνα λειτουργίας είχαν ήδη καταγραφεί 149 εκδηλώσεις, ενώ περισσότερες από 180 επιχειρήσεις είχαν εισέλθει στην πλατφόρμα. Η γεωγραφική διασπορά των καταγραφών, από περιοχές όπως τα Ιωάννινα, η Γλυφάδα, το Ηράκλειο και η Θεσσαλονίκη, δείχνει ότι το ζήτημα δεν αφορά μία μόνο πόλη ή μία περιορισμένη αγορά, αλλά ολόκληρη τη χώρα.

Οι επιχειρήσεις δεν μπορούν πλέον να λειτουργούν εκτός κανόνων

Το πιο βαρύ μήνυμα του νέου πλαισίου προς την αγορά είναι ότι η πώληση αλκοόλ, καπνού και προϊόντων νικοτίνης δεν είναι μια απλή εμπορική πράξη χωρίς κοινωνικές συνέπειες. Είναι δραστηριότητα με αυξημένη ευθύνη. Όταν αφορά ανηλίκους, η ευθύνη γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.

Οι επιχειρήσεις που πωλούν τέτοια προϊόντα οφείλουν να εγγραφούν, να δηλώσουν τα στοιχεία τους, να αποδεικνύουν ότι έχουν δικαίωμα διάθεσης των προϊόντων και να συνεργάζονται με τους ελέγχους. Όσοι δεν είναι εγγεγραμμένοι στο μητρώο δεν επιτρέπεται να πωλούν τα προϊόντα αυτά.

Αυτό αλλάζει τη σχέση κράτους και αγοράς. Δεν είναι πλέον ο έλεγχος ένα περιστασιακό γεγονός που μπορεί να συμβεί ή να μη συμβεί. Γίνεται μέρος της καθημερινής λειτουργίας. Το κατάστημα πρέπει να είναι έτοιμο να αποδείξει τη νομιμότητά του ανά πάσα στιγμή. Η εκδήλωση πρέπει να είναι δηλωμένη. Το συμφωνητικό πρέπει να υπάρχει. Το QR code πρέπει να μπορεί να ελεγχθεί. Η ηλικία πρέπει να επαληθεύεται.

Οι κυρώσεις και η ποινική διάσταση

Το νέο πλαίσιο δεν περιορίζεται στη διοικητική συμμόρφωση. Η πώληση, προσφορά ή διάθεση καπνού και αλκοόλ σε ανηλίκους αντιμετωπίζεται πλέον ως ποινικό αδίκημα, με προβλεπόμενη φυλάκιση έως τρία έτη και χρηματική ποινή.

Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί δίνει σαφές μήνυμα μηδενικής ανοχής. Η παραβίαση δεν αντιμετωπίζεται ως ένα μικρό εμπορικό λάθος, αλλά ως πράξη που θέτει σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία και ειδικά την υγεία των παιδιών και των εφήβων.

Παράλληλα, στο επιχειρησιακό σκέλος, σύμφωνα με τα στοιχεία που είχαν παρουσιαστεί, από τις 7 Ιουλίου 2025 έως τις 5 Μαρτίου 2026 είχαν πραγματοποιηθεί 82.094 αστυνομικοί έλεγχοι, με 313 συλλήψεις και 433 δικογραφίες. Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι το θέμα δεν είναι θεωρητικό. Υπάρχει ήδη ελεγκτική δραστηριότητα, και το ψηφιακό πλαίσιο έρχεται να την κάνει πιο στοχευμένη, πιο τεκμηριωμένη και πιο αποτελεσματική.

Η δημόσια υγεία στο επίκεντρο

Πίσω από τις πλατφόρμες, τα QR codes και τα μητρώα υπάρχει ένα ουσιαστικότερο ζήτημα: η δημόσια υγεία. Η πρώιμη έκθεση των ανηλίκων στο αλκοόλ, στη νικοτίνη και σε προϊόντα εξάρτησης δεν είναι απλή «νεανική δοκιμή». Είναι πρόβλημα πρόληψης, κοινωνικής προστασίας, οικογενειακής ευθύνης, σχολικής αγωγής και κρατικής εποπτείας.

Η Πολιτεία επιχειρεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου οι ανήλικοι δεν θα βρίσκουν εύκολη πρόσβαση σε προϊόντα που μπορεί να επηρεάσουν την υγεία, τη συμπεριφορά και την ανάπτυξή τους. Όμως η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται συνεργασία επιχειρήσεων, γονέων, σχολείων, ελεγκτικών μηχανισμών και κοινωνίας.

Το ψηφιακό μητρώο μπορεί να δείχνει ποιος πουλά. Η ψηφιακή επαλήθευση μπορεί να δείχνει αν επιτρέπεται η πώληση. Η πλατφόρμα εκδηλώσεων μπορεί να δείχνει ποιος οργανώνει και πού. Αλλά η πραγματική αλλαγή θα κριθεί από το αν η κοινωνία θα αποδεχθεί ότι η προστασία των ανηλίκων δεν είναι γραφειοκρατικό βάρος, αλλά θεμελιώδης υποχρέωση.

Μια νέα κανονικότητα για επαγγελματίες, γονείς και ελεγκτικές αρχές

Για τους επαγγελματίες, το νέο πλαίσιο σημαίνει ότι πρέπει να προσαρμοστούν άμεσα. Δεν αρκεί η καλή πρόθεση. Χρειάζεται εγγραφή, τήρηση διαδικασιών, επίδειξη εγγράφων, έλεγχος ηλικίας και σαφής εσωτερική οδηγία προς το προσωπικό. Κάθε εργαζόμενος σε σημείο πώλησης πρέπει να γνωρίζει ότι η πώληση σε ανήλικο δεν είναι «εξυπηρέτηση», αλλά παράβαση.

Για τους γονείς, το νέο πλαίσιο δίνει ένα εργαλείο μεγαλύτερης προστασίας, αλλά δεν τους απαλλάσσει από την ευθύνη ενημέρωσης και διαπαιδαγώγησης. Η ψηφιακή πλατφόρμα δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη συζήτηση μέσα στην οικογένεια, ούτε να καλύψει τα κενά πρόληψης στο σχολείο και στην κοινότητα.

Για τις ελεγκτικές αρχές, το νέο πλαίσιο δημιουργεί καλύτερη βάση ελέγχου. Ο έλεγχος μπορεί πλέον να γίνει με δεδομένα, όχι με υποθέσεις. Μπορεί να εντοπιστεί ποιος είναι εγγεγραμμένος, ποιος δεν είναι, ποια εκδήλωση έχει δηλωθεί, ποια δεν έχει δηλωθεί και ποια επιχείρηση παραβιάζει τους κανόνες.

Η δημιουργία ψηφιακού μηχανισμού ελέγχου για την πώληση αλκοόλ, καπνού, προϊόντων νικοτίνης και άτμισης σε ανηλίκους δεν είναι μια απλή τεχνική μεταρρύθμιση. Είναι μια προσπάθεια να κλείσει ένα χρόνιο κενό εφαρμογής του νόμου. Για πολλά χρόνια, η απαγόρευση υπήρχε στα χαρτιά, αλλά η καθημερινότητα την ακύρωνε. Τώρα, με το alto.gov.gr και το events.gov.gr, η Πολιτεία επιχειρεί να κάνει τον έλεγχο συγκεκριμένο, άμεσο, ψηφιακά επαληθεύσιμο και δύσκολα παρακάμψιμο.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν οι πλατφόρμες θα λειτουργήσουν τεχνικά. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα λειτουργήσει η ευθύνη. Αν οι επιχειρήσεις θα σταματήσουν να βλέπουν τον ανήλικο ως πελάτη. Αν οι διοργανωτές εκδηλώσεων θα αντιληφθούν ότι η παρουσία παιδιών και εφήβων σε χώρους διασκέδασης απαιτεί αυστηρούς κανόνες. Αν οι ελεγκτικές αρχές θα αξιοποιήσουν τα νέα εργαλεία με συνέπεια. Αν η κοινωνία θα πάψει να αντιμετωπίζει την πρόωρη πρόσβαση στο αλκοόλ και στη νικοτίνη ως «συνηθισμένο φαινόμενο».

Το νέο πλαίσιο στέλνει ένα σαφές μήνυμα: η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να εξαρτάται από την τύχη, τη χαλαρότητα ή την ανοχή της αγοράς. Χρειάζεται κανόνας, έλεγχος, ευθύνη και διαφάνεια. Και όταν μιλάμε για παιδιά, ο κανόνας δεν μπορεί να είναι διαπραγματεύσιμος.