Η κοινωνική διαμαρτυρία αποτελεί διαχρονικά έναν από τους βασικούς πυλώνες της δημοκρατικής έκφρασης. Ιδίως στην ελληνική πραγματικότητα, οι αγροτικές κινητοποιήσεις έχουν ιστορικά συνδεθεί με την ανάγκη επιβίωσης, την υπεράσπιση του εισοδήματος και τη διεκδίκηση ίσων όρων παραγωγής. Ωστόσο, η άσκηση του δικαιώματος στη διαμαρτυρία δεν υφίσταται σε θεσμικό κενό. Υπάρχουν σαφή όρια, τα οποία τίθενται όταν διακυβεύεται η ασφάλεια, η δημόσια τάξη και η απρόσκοπτη λειτουργία της κοινωνικής και οικονομικής ζωής.

Σε αυτό ακριβώς το κρίσιμο σημείο παρεμβαίνει η πρόσφατη και ιδιαίτερα αυστηρή παραγγελία του Άρειος Πάγος, μέσω του Εισαγγελέα του, Κωνσταντίνος Τζαβέλλας. Η παρέμβαση αυτή δεν είναι μια απλή υπενθύμιση του νόμου· αποτελεί σαφές θεσμικό μήνυμα ότι η παρατεταμένη κατάληψη εθνικών και άλλων οδικών αρτηριών, ακόμη και στο πλαίσιο κοινωνικών κινητοποιήσεων, συνιστά ποινικά κολάσιμη πράξη όταν οδηγεί σε παρακώλυση συγκοινωνιών και σε κίνδυνο για την ανθρώπινη ζωή.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο νομικό. Είναι βαθιά πολιτικό, κοινωνικό και θεσμικό. Αγγίζει τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο δικαίωμα της συλλογικής διεκδίκησης και την υποχρέωση της Πολιτείας να διασφαλίζει την ασφάλεια, τη νομιμότητα και την ισονομία για όλους.

Η παραγγελία του Εισαγγελέα: σαφής, άμεση και χωρίς περιθώρια παρερμηνειών

Με νέα γραπτή παραγγελία προς τους εισαγγελείς Εφετών και Πρωτοδικών σε ολόκληρη τη χώρα, ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου ζητά την άμεση και ενεργή παρέμβασή τους για τη διαπίστωση και καταστολή αδικημάτων που σχετίζονται με τα αγροτικά μπλόκα στους εθνικούς και επαρχιακούς δρόμους.

Στο επίκεντρο τίθενται πράξεις όπως:

• η παρακώλυση συγκοινωνιών,
• η κατάληψη του οδοστρώματος, είτε με οχήματα είτε με άλλα μέσα,
• η διατάραξη της ασφάλειας της κυκλοφορίας, με πρόθεση,
• και η συνεχιζόμενη παρεμπόδιση της διέλευσης οχημάτων, μηχανοκίνητων και μη.

Η παραγγελία δεν αφήνει περιθώρια αδράνειας. Ζητείται από τις εισαγγελικές αρχές, με τη συνδρομή της Αστυνομίας, όχι μόνο η βεβαίωση των αδικημάτων, αλλά και:

• η εξακρίβωση των στοιχείων των δραστών,
• η άσκηση ποινικών διώξεων,
• και η παραπομπή τους ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων, είτε στο πλαίσιο της αυτόφωρης διαδικασίας είτε με την τακτική οδό, αναλόγως των περιστάσεων.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην εφαρμογή συγκεκριμένων διατάξεων του Ποινικού Κώδικα και του νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, οι οποίες αντιμετωπίζουν τέτοιες ενέργειες ως εγκλήματα διαρκούς χαρακτήρα, όταν αυτές επαναλαμβάνονται και συνεχίζονται στον χρόνο.

Το μήνυμα της Δικαιοσύνης προς όλους

Η παρέμβαση αυτή στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα:
η κοινωνική διαμαρτυρία είναι θεμιτή, αλλά δεν μπορεί να μετατρέπεται σε παράγοντα κινδύνου για τη ζωή, την υγεία και την ελευθερία μετακίνησης των πολιτών.

Η Δικαιοσύνη δεν παίρνει θέση υπέρ ή κατά των αιτημάτων των αγροτών. Παίρνει θέση υπέρ της νομιμότητας, της ασφάλειας και της ίσης εφαρμογής του νόμου. Όταν οι εθνικές οδοί μετατρέπονται σε μόνιμα σημεία αποκλεισμού, όταν ασθενοφόρα, εργαζόμενοι, επαγγελματίες και πολίτες αδυνατούν να κινηθούν, τότε η Πολιτεία οφείλει να παρέμβει.

Η συγκεκριμένη εισαγγελική παραγγελία αποτελεί ένα από τα πιο καθαρά και αυστηρά θεσμικά κείμενα των τελευταίων ετών σε σχέση με τις μορφές κινητοποιήσεων στον δημόσιο χώρο. Δεν ποινικοποιεί τη διαμαρτυρία ως ιδέα· ποινικοποιεί την επικίνδυνη πράξη όταν αυτή υπερβαίνει τα όρια της δημοκρατικής διεκδίκησης και προσβάλλει το συλλογικό δικαίωμα στην ασφάλεια και την ομαλή κοινωνική ζωή.

Σε μια ώριμη δημοκρατία, τα δικαιώματα συνυπάρχουν με υποχρεώσεις. Η ελευθερία έκφρασης δεν αναιρεί την ευθύνη απέναντι στον συνάνθρωπο. Η Πολιτεία, μέσω της Δικαιοσύνης, υπενθυμίζει ότι οι δρόμοι είναι αρτηρίες ζωής και όχι πεδία μόνιμης σύγκρουσης.

Το στοίχημα από εδώ και πέρα δεν είναι μόνο η εφαρμογή του νόμου. Είναι η αναζήτηση μορφών διαμαρτυρίας που να είναι ισχυρές, ορατές και αποτελεσματικές, χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο την κοινωνία την ίδια. Εκεί ακριβώς κρίνεται η ποιότητα της δημοκρατίας και η υπευθυνότητα όλων μας.